Zdrowie

Co to jest zdrowie?

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World Health Organization) zdrowie jest „stanem pełnego fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu, a nie tylko brakiem choroby lub niepełnosprawności” [1]. Kompletność tej definicji jest oczywista. Wynika z niej, ze kompleksowa definicja zdrowia powinna obejmować wszystkie aspekty życia. Aczkolwiek, z drugiej strony, definicja ta wzbudza wiele kontrowersji, a głównymi problemami są [2-6]:

  1. operacjonalizacja definicji - WHO opracowało wiele systemów klasyfikacji chorób i opisywania aspektów zdrowia, niepełnosprawności, funkcjonowania i jakości życia. Jednak w odniesieniu do słowa “pełnego” stwierdza, że definicja pozostaje „niewykonalna”, ponieważ „pełny” ani nie działa ani nie jest wymierny. W rzeczywistości nie istnieją żadne pomiary zdrowia, które mogłyby odzwierciedlić znaczenie zdrowia zgodnie z definicją WHO. A ocena trendów zdrowotnych posługuje się konwencjonalnymi wskaźnikami, takimi jak oczekiwana długość życia, śmiertelność i zachorowalność.
  2. mimowolne przyczynienie się do medykalizacji społeczeństwa - wymóg “pełnego fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu” generalnie pozostawia większość z nas głównie niezdrowymi. Ponadto wymóg ten wspiera tendencje technologii medycznych i branże farmaceutyczne, które we współpracy z organizacjami profesjonalistów medycznych przedefiniowują choroby, rozszerzając tym samym zakres systemu opieki zdrowotnej. Na przykład nowe technologie przesiewowe wykrywają nieprawidłowości na poziomach, które mogą nigdy nie powodować chorób. Firmy farmaceutyczne produkują leki dla „schorzeń” wcześniej nie określanych jako problemy zdrowotne. Ciągły nacisk na “pełny fizyczny, psychiczny i społeczny dobrostan” może prowadzić do kwalifikowania się dużych grup osób do badań profilaktycznych lub kosztownych interwencji. Nawet gdy tylko jedna z nich może odnieść korzyść, może skutkować też wyższym poziomem zależności medycznej i ryzyka.
  3. demografia populacji i charakter chorób znacznie się zmienił - w końcu lat 40-tych ubiegłego wieku główny ciężar stanowiły choroby ostre i przewlekłe, które prowadziły do przedwczesnej śmierci. Wzorce chorób uległy zmianie wraz z upublicznieniem pomiarów zdrowotnych, takich jak lepsze odżywianie, higiena, warunki sanitarne i lepsze interwencje zdrowotne. Liczba ludzi żyjących z chorobami przewlekłymi rośnie na całym świecie, a starzenie się z przewlekłymi chorobami stało się normą i to właśnie one pochłaniają większość wydatków na opiekę zdrowotną. W tym kontekście definicja zdrowia WHO przynosi efekt przeciwny do zamierzonego, ponieważ deklaruje ludzi z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnych jako definitywnie chore. Minimalizuje w ten sposób rolę ludzkiej zdolności do radzenia sobie samodzielnie z ciągle zmieniającymi się wyzwaniami fizycznymi, emocjonalnymi i społecznymi życia oraz do ich funkcjonowania jako spełnionych i z dobrym samopoczuciem pomimo przewlekłej choroby lub niepełnosprawności.

Definicja zdrowia WHO opisująca zdrowie jako „stan pełnego fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu, a nie tylko brak choroby lub niepełnosprawności” sformułowana została w 1948 r.. W ówczesnym czasie, takie sformułowanie definicji zdrowia było przełomowe zarówno pod względem rozpiętości jak i ambicji. Połączenie fizycznego, psychologicznego i społecznego stanu jako elementów zdrowia pozostaje niezwykle aktualne i ważne do dziś, ale …

Ramy te można rozszerzyć o dwa kolejne wymiary. Po pierwsze, ludzie nie istnieją w próżni biologicznej, żyją raczej we współzależnej koegzystencji z całością żywego świata. Zatem, zdrowia ludzkiego nie można oddzielić od zdrowia tej różnorodności biologicznej występującej na świecie. Drugi wymiar znajduje się natomiast w świecie nieożywionym. Żywy świat zależy od zdrowych interakcji ze światem nieożywionym. Na przykład, dzięki nauce o zmianach klimatu, teraz zaczynamy dobrze rozumieć jak zależne jest ludzkie dobre samopoczucie od „zdrowia” ziemskich systemów wymiany energii.

Zdrowie z pewnością musi obejmować wszystkie te złożone determinanty. Wydaje się jednak, że już samo stwierdzenie tego faktu, może wywołać uczucie szoku, a dążenie do bycia zdrowym jest skazane na porażkę.

Istnieje wiele koncepcji i definicji zdrowia, a jedną z najbardziej szeroko dyskutowanych jest ta, zdefiniowana już 1943 r. przez francuskiego filozofa i lekarza Georges Canguilhem [7]. Canguilhem odrzuca ideę, że są “normalne” lub “nienormalne” stany zdrowia, albowiem sam termin „normalny” łączy w sobie dwa różne znaczenia: zwykłe lub typowe i takie, jakie powinny być. W konsekwencji, argumentuje Canguilhem, nie może istnieć czysto naukowa lub obiektywna definicja normy. A zatem nie możemy również zdefiniować zdrowia. Według Canguilhem, zdrowie jest tym, co nadaje wartość przeżyciu, szczególnie zdolności adaptacyjne w ramach warunków środowiskowych: „być w dobrym zdrowiu, to być w stanie zachorować i wyzdrowieć, jest to biologiczny luksus” (7, str. 199). Choroba zatem polega po prostu na obniżeniu poziomu tolerancji na kaprysy środowiska. Uważał też, że zdrowie nie jest jednostką stałą, różni się dla każdej osoby, w zależności od okoliczności w jakich żyje. Czyli “zdrowie” można również zdefiniować jako zdolność do adaptacji i radzenia sobie z fizycznymi, psychicznymi i społecznymi wyzwaniami przez całe życie.

Zaleta definicji Canguilhem – o normalności – w odniesieniu do zdrowia, polega na tym, że obejmuje ona ożywione i nieożywione środowisko, a także fizyczne, psychiczne i społeczne wymiary życia ludzkiego.

“Jedynym sposobem na utrzymanie zdrowia jest jedzenie tego, co Ci nie smakuje, picie tego, czego nie lubisz, i robienie tego, czego raczej byś nie robił.”
M. Twain
Fit Challenge pokaże Ci

Proste rozwiązania, aby poczuć się dobrze

Zdrowy umysł jest tak samo ważny jak zdrowe ciało. Podpowiadamy jak możesz wzmocnić swoje samopoczucie psychiczne na wiele małych sposobów, codziennie.
Dowiedz się więcej

Świadomość zdrowia psychicznego

Jednej z czterech osób dotyczy choroba psychiczna w którymś momencie życia. Tylko połowa jest leczona, często z powodu stygmy związanej ze zdrowiem psychicznym.
Dowiedz się więcej

Jak możesz pomóc?

Ponieważ miliony osób żyją z zaburzeniami zdrowia psychicznego, prawdopodobnie spotykasz takie osoby codziennie. Podpowiadamy czego unikać w rozmowach oraz jak można pomóc takiej osobie.
Dowiedz się więcej
Aspekty zdrowia

Z definicji WHO wynika, że zdrowie ma trzy wymiary - fizyczny, psychiczny i społeczny - które są ze sobą powiązane i wywierają na siebie duży wpływ. A dodane słowo “dobrostan” do każdego z tych wymiarów oznacza indywidualne odczuwanie szczęścia i satysfakcji z życia w tych dziedzinach.

Ważne jest podejście do „zdrowia” jako całości, a nie jako szeregu odrębnych czynników. Wszystkie rodzaje zdrowia są ze sobą powiązane, a ludzie powinni dążyć do ogólnego dobrego samopoczucia i równowagi jako kluczy do dobrego zdrowia.

Zdrowie fizyczne

Zdrowie fizyczne można zdefiniować jako stan dobrego samopoczucia, gdy wszystkie wewnętrzne i zewnętrzne części ciała, narządy, tkanki i komórki mogą funkcjonować prawidłowo, tak jak powinny. Ta definicja zdrowia fizycznego obejmuje również zdrowie fizyczne jako stan dobrego samopoczucia fizycznego, w którym osoba jest fizycznie zdolna do wykonywania codziennych czynności bez ograniczeń. Dobre zdrowie fizyczne oznacza na przykład, że nasze uszy normalnie słyszą, nasze oczy mają normalne widzenie, nasze nogi mogą chodzić, skakać, biegać i wykonywać wiele innych normalnych czynności bez problemów [8].

Czynnikami warunkującymi zdrowie fizyczne, czyli stan ogólnego dobrego samopoczucia, są:

  • styl życia: dieta, poziom aktywności fizycznej i zachowanie (na przykład palenie);
  • biologia człowieka: genetyka i fizjologia człowieka może ułatwić lub utrudnić osiągnięcie dobrego zdrowia fizycznego;
  • środowisko: nasze otoczenie i narażenie na czynniki takie jak światło słoneczne lub substancje toksyczne;
  • służba zdrowia: dobra opieka zdrowotna może zapobiegać chorobom, a także wpływać na ich wykrywanie i leczenie.

Sam możesz sprawdzić w bardzo prosty sposób stan swojego zdrowia fizycznego.

Czytaj więcej
Zdrowie psychiczne

Zdrowie psychiczne definiuje się jako stan dobrego samopoczucia, w którym każdy człowiek zdaje sobie sprawę z własnego potencjału, może poradzić sobie z normalnymi stresami życiowymi, może pracować produktywnie i owocnie oraz może przyczynić się do rozwoju swojej społeczności.

Samo pojęcie zdrowia psychicznego jest w różny sposób kategoryzowane i uściślane, choć przeważa pogląd, iż nie istnieje jedna i bezwzględnie uniwersalna definicja zdrowia psychicznego. Nie ma też jednej, „oficjalnej” definicji zdrowia psychicznego, ponieważ różnice kulturowe, subiektywne odczucia oraz rywalizujące ze sobą profesjonalne teorie wpływają na to, jak termin ten jest rozumiany.

Jedynym aspektem, z którym zgadza się większość ekspertów jest to, że zdrowie psychiczne i zaburzenie psychiczne nie są przeciwstawne, tj. brak rozpoznanej choroby psychicznej nie musi oznaczać zdrowia psychicznego. Zatem, dobre zdrowie psychiczne nie ogranicza się tylko do braku depresji, lęku lub innego zaburzenia psychicznego [9]. Zależy to również od zdolności osoby do [10]:

  • cieszenia się życiem,
  • “odbijania się od dna” po trudnych doświadczeniach i dostosowywania się do przeciwności,
  • równoważenia różnych elementów życia, takich jak rodzina czy finanse,
  • czucia się bezpiecznie,
  • osiągnięcia swojego pełnego potencjału.

Zdrowie psychiczne jako dobrostan psychiczny jest to dobre samopoczucie psychiczne, które obejmuje nasze wewnętrzne funkcjonowanie i sposób, w jaki sami charakteryzujemy, jacy jesteśmy w naszym życiu.

Ogólnie rzecz biorąc, samopoczucie psychiczne to stan prosperowania w różnych obszarach życia, takich jak relacje, praca, zabawa, itp., pomimo wzlotów i upadków. Jest to wiedza, że jesteśmy oddzieleni od naszych problemów i przekonanie, że możemy sobie z nimi poradzić. Gdy zauważamy, że w naszym otoczeniu przeważają pozytywne doświadczenia i przyjemne emocje oraz niski poziom negatywnych przeżyć i nastrojów, wówczas możemy stwierdzić, że dobrostan psychiczny jest rzeczą, która nas dotyczy [11].

Dobrostan psychiczny nie jest czymś danym i stałym. Zdobyty raz, nie musi nam towarzyszyć przez całe życie. Oczywiście należy również spojrzeć z drugiej strony, nawet jeżeli teraz nie jestem szczęśliwa/szczęśliwy, nie oznacza, że w przyszłości nie będę. Warto się wtedy zastanowić, co należy zrobić, aby być usatysfakcjonowanym z życia. Co sprawia, że czuję się tak, a nie inaczej? Dlaczego teraz nie jestem zadowolona/zadowolony?

Dobrostan psychiczny jest opisywany w następujących sześciu wymiarach [12]:

  1. samoakceptacji: wymiar ten odnosi się do pozytywnego JA, zarówno w stosunku do cech pozytywnych jak i negatywnych, i też do własnej przeszłości, takiej jaka była;
  2. rozwoju osobistego: wymiar ten mierzy zdolność uczenia się samemu oraz otwartości na nowe doświadczenia i wyzwania;
  3. celu w życiu: to mierzy potrzebę znalezienia celu, który nada sens Twojemu życiu;
  4. panowania nad otoczeniem: wymiar ten odnosi się do umiejętności radzenia sobie w trudnym środowisku, polega na zdolności przystosowywania się do niesprzyjających okoliczności;
  5. autonomii: wymiar ten ocenia niezależność ludzi w różnych aspektach ich życia; jest to poczucie, że można wybierać i podejmować własne decyzje;
  6. pozytywnych relacji z innymi: wymiar ten mierzy zdolność ludzi do interakcji z innymi w sposób otwarty i szczery.

Skup się na każdej z nich, przeanalizuj czy są one obecne w Twoim życiu i czy wszystkie z nich realizujesz w pozytywny sposób.

Czytaj więcej
Zdrowie społeczne

Zdrowie społeczne (dobrostan społeczny) odnosi się do naszej zdolności do nawiązywania i utrzymywania znaczących pozytywnych relacji oraz regularnego kontaktu z innymi ludźmi w naszym otoczeniu - rodziną, przyjaciółmi, sąsiadami i współpracownikami.

Na dobrostan społeczny składa się pięć wymiarów [13, 14]:

  • akceptacja społeczna: akceptowanie innych takimi, jakimi są;
  • aktualizacja społeczna: pozytywny poziom komfortu w społeczeństwie;
  • wkład społeczny: poczucie, że należy coś wnieść do społeczeństwa;
  • spójność społeczna: rozumienie świata społecznego jako czegoś przewidywalnego i zrozumiałego;
  • integracja społeczna: poczucie bycia częścią społeczności.

Dobrostan społeczny można odpowiednio opisać tylko wtedy, gdy jest postrzegany jako wynik interakcji między wieloma czynnikami, które oddziałują na jednostki i grupy w kontekście historycznym i kulturowym [15-19]. Krótka (ale niekompletna) lista tych czynników obejmuje:

  • poczucie własnej wartości,
  • kontrolę nad własnym życiem,
  • dobre zdrowie,
  • bezpieczeństwo ekonomiczne,
  • dostęp do zasobów społeczności (fizycznych i społecznych),
  • znaczący udział w życiu społeczności i rodziny,
  • znaczący udział w życiu politycznym,
  • brak stresorów,
  • przyjemne i bezpieczne środowisko fizyczne,
  • dostęp do edukacji,
  • zdolność do uczenia się przez całe życie,
  • uznanie i szacunek w społeczności i przez społeczność,
  • poczucie wolności,
  • poczucie miłości do innych,
  • duchowe spełnienie.

Jak mierzyć dobrostan społeczny?

Ponieważ jest to subiektywna koncepcja, kształtowana jest przez wiele idei i czynników, w każdym razie “dobrostan” nie jest łatwy do „zmierzenia”. Jak do tej pory, opracowano szereg metod, w których większość używa „wskaźników” poszczególnych stanów bytu, które to są określane przez odniesienie do społecznego, komunalnego, politycznego, osobistego i innych kontekstów społecznego „bycia”.

Czytaj więcej
Determinanty zdrowia

Główne determinanty zdrowia to warunki, w których ludzie rodzą się, dorastają, żyją, pracują i starzeją się, a bardziej dokładnie, kluczowe czynniki, które stwierdzono mają wpływ na to, czy ludzie są zdrowi czy nie obejmują [20, 21]:

  • dochód i status społeczny,
  • sieci wsparcia społecznego,
  • edukacja i umiejętność czytania i pisania,
  • warunki zatrudnienia / pracy,
  • środowiska społeczne,
  • środowiska fizyczne,
  • indywidualne praktyki zdrowotne i umiejętności radzenia sobie,
  • zdrowy rozwój dziecka,
  • biologia i genetyka,
  • opieka zdrowotna,
  • płeć,
  • kultura.

Można też określić determinanty zdrowia jednostki w bardziej prosty sposób posługując się czterema współzależnymi “polami zdrowia” [21], a są to:

  • styl życia: agregacja osobistych decyzji (tego nad czym dana osoba ma kontrolę), o których można powiedzieć, że przyczyniają się do choroby lub śmierci lub ją powodują;
  • środowisko: wszystkie sprawy związane ze zdrowiem poza ciałem człowieka, nad którymi jednostka ma niewielką lub żadną kontrolę;
  • biomedyczny: wszystkie aspekty zdrowia, fizyczne i psychiczne, rozwinięte w ludzkim ciele pod wpływem struktury genetycznej;
  • organizacja ochrony zdrowia: na który składa się z ilość, jakość, rozmieszczenie oraz relacje ludzi i zasobów w zakresie opieki zdrowotnej.
Bibliografia